ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ…

1η Νοεμβρίου σήμερα , καλό μήνα.

Σαν έρθει ο Νοέμβρης, σιγομπαίνει ο χειμώνας

Ο ενδέκατος μήνας του έτους είναι ο Νοέμβριος. Κι όμως, όπως ήδη θα ξέρετε, αν έχετε διαβάσει για τους μήνες που προηγούνται, στο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ένατος στη σειρά. Αυτό δηλώνει και τ΄ όνομά του (novem=εννέα). Είναι τυπικά ο τελευταίος μήνας του φθινόπωρου, αλλά στην πραγματικότητα είναι η αρχή του χειμώνα. Οι πρώτες του μέρες μπορεί να είναι ζεστές, αλλά οι τελευταίες μας αναγκάζουν να ντυθούμε καλά. Γι΄ αυτό και η έκφραση: Του Αϊ-Αντριά αντριεύει το κρύο (η μνήμη του Αποστόλου Ανδρέα είναι την τελευταία μέρα του μήνα).

Τον μήνα αυτόν παλιότερα κατέβαιναν οι βοσκοί από τα βουνά και τέλειωναν σιγά-σιγά οι εργασίες στα χωράφια. Η σπορά, που είχε αρχίσει από τον Οκτώβριο, πήγαινε προς το τέλος της, γι΄ αυτό κι ο μήνας αποκαλείται Μεσοσπορίτης. Σήμερα βέβαια τα πράγματα είναι διαφορετικά, καθώς σε λίγα μέρη της χώρας μας υπάρχει νομαδική κτηνοτροφία και η σπορά γίνεται με μηχανήματα.
Στον κύκλο του χρόνου, στην Ελλάδα, οι εποχές και οι μήνες είναι συνδεδεμένοι με τις θρησκευτικές γιορτές. Έτσι, τη μεταβολή του καιρού προς το χειρότερο μας τη μηνάει ο Αϊ-Μηνάς (11 Νοεμβρίου), ενώ το τέλος της σποράς είναι συνδυασμένο με τη θεομητορική γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου).
Αυτή την περίοδο, αν ζούμε μακριά από τα φώτα της πόλης, έχουμε τη δυνατότητα να δούμε στον έναστρο καθαρό ουρανό τον αστερισμό των Πλειάδων, τη Πούλια όπως τη λέμε, στη δύση της. Από τη θέση της στον ουρανό, από τα αρχαία χρόνια, υπολόγιζαν τις ώρες της νύχτας. Όντας η Πούλια βασιλεύει, ο καλός ο ζευγολάτης αποσπέρνει κι ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους. Κάποιοι στίχοι ορίζουν και τις ημερομηνίες που συμβαίνει αυτό: Στις δεκαφτά ή στις δεκοχτώ πέφτει η Πούλια στο γιαλό και πίσω παραγγέλνει: Μηδέ στανίτσα στα βουνά μήτε γιωργός στους κάμπους.

 

Ωστόσο η πιο σημαντική αγροτική εργασία, όχι μόνο για τους Έλληνες αλλά για όλους τους λαούς της Μεσογείου είναι το λιομάζωμα, το μάζεμα της ελιάς για την παραγωγή λαδιού. Αρχίζει τον Νοέμβριο και διαρκούσε μέχρι και τρεις μήνες σε κάποια μέρη. Ήταν και είναι μια κοπιαστική δουλειά στην οποία συμμετείχαν ολόκληρα χωριά, καθώς οι ελαιώνες καταλαμβάνουν μεγάλες εκτάσεις και το μάζεμα του καρπού απαιτεί πολλές ώρες για πολλές μέρες. Έτσι, η ελιά, που είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δέντρα της Ελλάδας, κατέχει σημαντική θέση στη λαογραφία της αλλά και στην τέχνη, όπως η λαϊκή εικόνα του Θεόφιλου στην αρχή του κειμένου.
Εκτός από τις παροιμίες που αναφέρθηκαν παραπάνω, υπάρχουν κι άλλες, όπως οι παρακάτω:  
Νοέμβρη οργώματα κι ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές. Ο Νοέμβρης σαν θα έλθει τα γομάρια (τα ζώα) μέσα κλείνει. Όποιος σπείρει τον Νοέμβρη ούτε σπόρο δεν θα πάρει. Του Σαρανταμέρου η μέρα «καλημέρα» – «καλησπέρα». Η Πούλια βασιλεύοντας το μήνυμά της στέλνει.
Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους.
Τον μήνα αυτόν, εκτός από την μεγάλη γιορτή των Εισοδίων, που αναφέρθηκε παραπάνω, υπάρχουν οι γιορτές προς τιμή γνωστών αγίων. Στις 8 Νοεμβρίου τιμούνται τα τάγματα των Αγγέλων ενώ ανάμεσα στους άλλους τιμάται ο άγιος Μηνάς, ο απόστολος Φίλιππος και η αγία Αικατερίνα. Στις 15 Νοεμβρίου αρχίζει η Σαρακοστή των Χριστουγέννων, καθώς απομένουν 40 μέρες μέχρι τις 25 Δεκεμβρίου. Στη νηστεία αυτή επιτρέπεται να τρώμε ψάρι.

 

Ο Νοέμβριος, ή Νοέμβρης, ή Αεργίτες (ποντιακά), ή Βιέστ(Αρβανίτικα) είναι ο ενδέκατος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο και έχει 30 ημέρες.       
 Άλλες ονομασίες: Βροχάρης, γιατί πέφτουν πολλές βροχές. Σποριάς ή Σπορίτης, εξαιτίας της σποράς. Μεσοσπορίτης, γιατί μέχρι 21 Νοεμβρίου πρέπει να έχει τελειώσει τουλάχιστον η μισή σπορά.
Κρασομηνάς, λέγεται στα μέρη που τότε ανοίγουν τα κρασιά και Τρυγομηνάς εκεί που αργεί ο τρυγητός. Σκιγιάτη, γιατί μεγαλώνει η νύχτα και η γη σκιάζεται (φοβάται) Χαμένο, επειδή η διάρκεια της ημέρας είναι μικρή κι η δουλειά χάνεται. Παχνιστή, γιατί κλείνουν τα ζώα στο παχνί και Νιαστή, επειδή γίνονται τα τελευταία οργώματα (νεάσματα).Εξαιτίας των γιορτών ονομάζεται: Αι-Στράτηγος και Αι-Ταξιάρχης ή Αρχαγγελιάτης απ” την γιορτή των Ταξιαρχών στις 8. Αι-Φίλιππας ή Φιλιππιάτης απ” του Αγίου Φιλίππου στις 14. Αγι-Αντρέας ή Αντριάς ή Αγι-Αντριάς απ” την γιορτή του Αγίου Ανδρέα στις 30.
  Είναι ο μήνας της συγκομιδής της ελιάς και της σταφίδας κάτι που το περιμένουν πώς και πώς στον τόπο μας αλλά και των κάστανων και των αμύγδαλων Οι γεωργοί, οι βοσκοί, οι ναυτικοί και όσοι ασχολούνται με επαγγέλματα έξω στη φύση μπορούν από τα μέσα Νοεμβρίου να δουν την Πούλια  να δύει αμέσως μετά από τον ήλιο, κάτι που σηματοδοτεί την έναρξη της χειμερινής περιόδου. Όπως μας λέει η παροιμία: «Στις δεκαφτά ή στις δεκοχτώ πέφτει η Πούλια στο γιαλό, και πίσω παραγγέλνει: μηδέ στανίτσα στα βουνά, μήτε γιωργός στους κάμπους», ή σε μιαν άλλη παραλλαγή: «μήτε τσομπάνος στα βουνά, μήτε γεωργός στους κάμπους». Παράλληλα ξεκινάει και η νηστεία των Χριστουγέννων (σαραντάημερο) η οποία δεν είναι και τόσο αυστηρή μια και καταλύεται (τρώγεται ) το ψάρι και γιορτάζεται και η επέτειος της εξέγερσης των φοιτητών και του λαού στο Πολυτεχνείο Αθηνών την 17 Νοέμβρη 1973 κατά της χούντας…                                                                                                      

Παροιμίες για το μήνα Νοέμβριο  

Τον Οκτώβρη τα κουδούνια , το Νοέμβρη παραμύθια. Το Νοέμβρη και Δεκέμβρη φύτευε καταβολάδες. Άι- Μηνάς εμήνυσε του πάππου του χειμώνα:
-Έρχομαι ή δεν έρχομαι και τ” Άι- Φιλίππου αυτού είμαι. Η πούλια βασιλεύοντας το μήνυμά της στέλνει. 
Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους. Αν τ” Άη Φιλίππου λείπω, τ” Άγια, των Αγιών δε λείπω. Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους. Οποίος σπείρει τον Νοέμβρη ούτε σπόρο δεν Θα πάρει. Της ελιάς το φύλλο κι αν χαθεί, πάλι θε να ξαναβρεθεί. Όταν έρθει ο Νοέμβρης σιγομπαίνει ο χειμώνας.  Ο Νοέμβρης έκλεισε, τα ζευγάρια είναι στο στάβλο κι ούτε ζευγάς στους κάμπους. Ο άη- Μηνάς εμήνυσε, πούλια μη ξημερώσει. Αγιά- Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας αποκρίθη:» μάζεψε ξύλα κι άχυρα και σύρτε και στο μύλο, γιατί ο Αι Νικόλας έρχεται στα χιόνια φορτωμένος. Ο Νοέμβρης σαν θα έλθει τα γομάρια μέσα κλείνει. Του Σαρανταμέρου η μέρα «καλημέρα» – «καλησπέρα».